Testament, którego nikt nigdy nie widział

28 października 1138 r. zmarł Bolesław III Krzywousty, uruchamiając przygotowany przez niego podział władzy między synów. Historyk Leszek Lubicki przypomina, że nie zachował się oryginał dokumentu nazywanego „testamentem” - jego treść znamy wyłącznie z kroniki spisanej ponad 60 lat później.

Po śmierci Krzywoustego 28 października 1138 r. zaczął obowiązywać system łączący dziedziczne dzielnice synów z władzą seniora: najstarszy Władysław otrzymał Śląsk oraz dzielnicę centralną z Krakowem i zwierzchnictwo nad braćmi, Bolesław Mazowsze, a Mieszko Wielkopolskę.

Problem w tym, że nie dysponujemy ani oryginałem dokumentu, ani jego pełną treścią - najbardziej znany opis pochodzi z kroniki Wincentego Kadłubka, napisanej ponad 60 lat po śmierci księcia. Część historyków łączy przygotowanie zasad sukcesji z buntem wojewody Skarbimira około 1117 r., który miał odmówić zaprzysiężenia nowych reguł i został za to oślepiony.

System przetrwał tylko częściowo: już w 1146 r. Władysław został pokonany i wygnany przez juniorów, a zasada senioratu była później kilkakrotnie łamana. Przez 64 lata od śmierci Krzywoustego do śmierci Mieszka Starego w 1202 r. na tronie krakowskim zasiadali jednak tylko czterej jego synowie - rozdrobnienie na liczne księstwa nastąpiło dopiero w kolejnych pokoleniach.