Partia szachów Adama Mickiewicza

Po zatwierdzeniu wyroku w sprawie filomatów Adam Mickiewicz opuścił Wilno i został skierowany na przymusową pracę w Rosji. Już nigdy nie zobaczył rodzinnych stron - a w Odessie pozostawał pod tajnym nadzorem generała Jana Witta, z którym mimo to grywał w szachy.

Po wyjściu z więzienia poeta podpisał zobowiązanie lojalności wobec władz rosyjskich, obejmujące zakaz udziału w tajnych organizacjach i obowiązek informowania o nich - fakt, który bywa wygładzany w heroicznej opowieści o poecie. W drodze do Odessy dowiedział się, że obiecanej posady w szkolnictwie w ogóle nie ma.

Jesienią 1825 r. odbył podróż na Krym w towarzystwie osób związanych z aparatem policyjnym, w tym generała Jana Witta - organizatora policyjnej obserwacji nad poetą i kochanka arystokratki Karoliny Sobańskiej, również współpracującej z carską policją. Podczas rejsu na Krym Witt grywał z Mickiewiczem w szachy.

Doświadczenia krymskie stały się podstawą „Sonetów krymskich”, wydanych w Moskwie w 1826 r. wraz z cyklem odeskim. Rosyjski okres zakończył się 27 maja 1829 r., kiedy Mickiewicz odpłynął z Petersburga do Lubeki.