Rzucony metalowy przedmiot wywołał wojnę korpusu z bolszewikami

14 maja 1918 r. na stacji w Czelabińsku węgierski jeniec wojenny Johann Malik rzucił z przejeżdżającego wagonu metalowym przedmiotem, trafiając w głowę czechosłowackiego legionistę Františka Duhačka. Towarzysze rannego zatrzymali pociąg i zabili sprawcę bagnetem - tak zaczął się konflikt Korpusu Czechosłowackiego z bolszewikami, który doprowadził do opanowania przez legionistów Kolei Transsyberyjskiej.

Jak opisuje historyk Arkadiusz Karbowiak, korpus liczący dziesiątki tysięcy Czechów i Słowaków miał jechać przez Rosję do Władywostoku, by stamtąd popłynąć na front zachodni - zgodnie z porozumieniem z bolszewikami z 26 marca 1918 r., podpisanym także przez Józefa Stalina. Napięcie narastało jednak od japońskiego desantu we Władywostoku 5 kwietnia, po którym władze sowieckie zaczęły zatrzymywać i przeszukiwać transporty legionistów, drażniących się dodatkowo tym, że na zachód priorytetowo puszczano pociągi z niemieckimi i austro-węgierskimi jeńcami.

Po incydencie czelabińskim bolszewicy aresztowali 17 maja dziesięciu legionistów, lecz już następnego dnia ich towarzysze siłą uwolnili zatrzymanych. 20 maja dowódcy korpusu utworzyli własne kierownictwo wojskowe i podzielili między siebie odcinki kolei transsyberyjskiej, a Lew Trocki odpowiedział rozkazem rozbrojenia legionistów i rozstrzeliwania tych, którzy nie oddadzą broni - rozkaz ten Czechosłowacy, kontrolujący już łączność na stacjach, po prostu przechwycili.

W kolejnych tygodniach korpus zajął m.in. Penzę, Samarę, Tomsk i Omsk, wciągając się w rosyjską wojnę domową po stronie antybolszewickiej. Karbowiak opisuje, jak konflikt szybko wymknął się regułom wojny: czeskich komunistów walczących po stronie czerwonych traktowano jako zdrajców i wieszano, a obie strony mordowały jeńców w odwecie za okaleczanie zabitych. Ostatecznie między 9 grudnia 1919 r. a 2 września 1920 r. z Władywostoku wywieziono 36 transportami 67 730 żołnierzy i cywilów - korpus stracił w walkach lub wskutek ran 4112 ludzi.