Litwa ogłasza niepodległość i sądzi Jagiełłę

16 lutego 1918 r. powstała niepodległa Republika Litewska, która świadomie zrywała z pamięcią o wspólnocie z Polską w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W międzywojennym Kownie organizowano nawet symboliczne sądy nad Władysławem Jagiełłą, niezmiennie uznawanym w nich za zdrajcę i polskiego sługę.

Odrodzona Litwa budowała etniczne, a nie wielonarodowe państwo: słowo "Litwin" przestało oznaczać mieszkańca dawnego Wielkiego Księstwa (nieraz prawosławnego lub mówiącego po polsku czy rusku) i zaczęło znów określać członka bałtyckiej wspólnoty językowej. Jedynym dziedzictwem po Polsce, którego nowe państwo nie mogło się pozbyć, pozostał rzymski katolicyzm.

Politykę wobec ok. 150 tys. Polaków w Republice Litewskiej wspierała część Kościoła - ksiądz, poseł i minister spraw zagranicznych Juozas Purickis traktował polonizację jako grzech, a trwanie przy polskiej kulturze mimo lojalności wobec państwa nazywano podejrzliwie "kryptopolactwem". W tej atmosferze w Kownie organizowano symboliczne sądy nad Władysławem Jagiełłą, konsekwentnie skazywanym w nich jako zdrajca i polski sługa.

Granice bez Wilna utrwaliły się po akcji gen. Lucjana Żeligowskiego i decyzji Rady Ambasadorów z 15 marca 1923 r. Odzyskanie miasta było dla Litwinów narodową traumą, którą autor porównuje do utraty Kosowa przez Serbów - w jego imię Kowno było gotowe współdziałać nawet z Niemcami i ZSRS przeciw Polsce.